Bệnh ghép chống vật chủ là gì (GVHD)?
Ghép tế bào gốc tạo máu (HSCT) được sử dụng để điều trị các bệnh lý như bệnh bạch
cầu, u tủy, u lympho, thiếu máu bất sản và suy giảm miễn dịch. GVHD gây biến chứng
cho hơn 50% số ca ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại và do tế bào T có khả năng miễn
dịch của người hiến tặng phản ứng với các mô bị suy giảm miễn dịch. Các phương pháp
tiếp cận mới, ít xâm lấn hơn (điều hòa cường độ giảm và ghép máu dây rốn) đã mở rộng
chỉ định ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại, và tỷ lệ mắc GVHD đang gia tăng. Truyền tế
bào lympho của người hiến tặng (DLI) được sử dụng để thúc đẩy thuyên giảm ở những
bệnh nhân tái phát sau ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại nhưng cũng có nguy cơ mắc
GVHD cấp tính. Có thể mong muốn một số GVHD vì hiệu ứng ghép chống ác tính,
nhưng GVHD mạn tính là nguyên nhân chính gây bệnh tật và tử vong.
Ranh giới giữa GVHD cấp tính và mạn tính rất mờ nhạt, và chẩn đoán phụ thuộc vào các
triệu chứng lâm sàng chứ không phải thời điểm sau ghép. Mặc dù tỷ lệ mắc GVHD cấp
tính liên quan trực tiếp đến mức độ không tương thích giữa các protein HLA ở người cho
và người nhận, GVHD cấp tính đã được báo cáo sau ghép tế bào gốc tạo máu tự thân, do
tế bào T điều hòa bị suy giảm, cho phép mô ghép tự thân nhận diện các kháng nguyên tự
thân.
Triệu chứng :
• Khởi phát đột ngột với ban đỏ dạng sởi, nóng rát hoặc ngứa—thường xuất hiện ban đầu
quanh nang lông.
• Hồng ban dạng dát, ban đầu ảnh hưởng đến lòng bàn tay, lòng bàn chân và mặt.
• Thường ảnh hưởng đến vành tai, má, cổ bên và lưng trên. Da đầu thường không bị ảnh
hưởng. Bệnh nhân có thể bị đỏ da toàn thân.
• Thường xuyên bị ảnh hưởng niêm mạc, đặc biệt là kết mạc và miệng.
• Hồng ban, bóng nước và trợt loét toàn thân giống với TEN trong bệnh GVHD cấp tính
nặng.
• Các đặc điểm khác:
o Sốt (âm tính khi nuôi cấy).
o Đau bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy phân nước/máu.
o Chức năng gan bất thường—tăng bilirubin và phosphatase kiềm.
Các yếu tố nguy cơ :
• Tuổi cao.
• Tiền sử GVHD cấp tính làm tăng nguy cơ GVHD mạn tính.
• Không phù hợp HLA.
• Phác đồ chuẩn bị tích cực.
• Tế bào tạo máu từ máu ngoại vi, không phải tủy xương (nhiều tế bào T hơn).
• Ức chế miễn dịch ít tích cực hơn sau khi ghép.
• Truyền tế bào lympho T của người hiến tặng (được truyền để kích thích hiệu ứng ghép
chống lại khối u ác tính).